Nyks
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Yunan mitolojisi |
---|
|
|
Nyks ya da Nyx Yunan mitolojisindeki ilk tanrilardan gece tanrıçası onun sekil halmis halidir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Hesiodos'ta Nyks
Hesiodos'un Theogony'sinde Nyks, Kaos'tan doğmuştur. Erkek kardeşi Erebus ile birlikte, Nyks'in iki cocugu olmustur: Aether ve Hemera. Daha sonra, kendi kendisine Momus, Moros, Thanatos, Hypnos, Oneiroi, Hesperides, Keres ve Fates, Nemesis, Apate, Philotes, Geras ve Eris'i doğurdu. Hesiodos Tartarus'tan bahsederken Hamera'nin Tartarus'a Nyks'in ondan ciktigi anda girdigini anlatir. Ona gore, Hamera geri geldiginde de Nyks cikmistir.
[değiştir] Homeros'ta Nyks
Homeros'un İliyad'ının 14. kitabında, Hypnos'a atfedilen bir alıntı vardır; Hypnos'tan Zeus'un uykuya dalmasını isteyen Hera'ya eski bir iyiliğini hatırlatır. Önceleri, bir kez daha aynı istekte bulunmuştur Hera ve Hypnos bunu yerine getirmiş Zeus'un uykuya dalmasını sağlamıştır, böylece Hera, Herakles'e büyük talihsizlik hazırlayacak fırsatı bulmuştur. Uyandığında durumu fark eden Zeus çok sinirlenir ve Hypnos'u cezalandırmaya yeltenir fakat Hypnos korku içinde annesi Nyks'e kaçar. Hypnos sözlerine Zeus'un Nyks'in öfkesinden korktuğu için kendisinin peşini bıraktığını ve ancak böylece Zeus'un öfkesinden kurtulabildiğini ekler. Bu tür bir alıntı, Nyks'in dönemde baş tanrı olarak tapılan Zeus'un bile korkabileceği düşünülen güçlü bir Nyks figürü olduğunu ortaya koyar. Nyks'in daha erken dönem mitolosijinin bir figürü olduğu düşünülürse bu mitolojideki süreçleri anlamada yardımcı olur ve uzun süreçlerden sonra bile gerek bireysel gerekse toplumsal anlamda güç ve etkisini yitirmemiş figürler bulunduğunu vurgulamaktadır.
[değiştir] Orfik Şiirde Nyks
Orfeus'a atfedilen bazı şiir parçalarında Nyks'in çok büyük bir öneme sahip olduğu gözlemlenir. Bu yazınlarda, Kaos'tan ziyade Gece ilk ilke olarak ele alınır. Ayrıca Nyks'in bir mağarası vardır, burada kehanet ve nasihatlerde bulunur.
[değiştir] Diğer Yunan Metinleri
Aristofanes'in Kuşlar isimli eserinde de Nyks ilk ilke olarak geçer; belki Orfik bir ilhamın nedeniyle. Ayrıca burada Eros'un da annesi olarak geçer. Diğer metinlerde Charon (Erebus ile birlikte) ve Phthonus'un de annesi olarak geçer. Nyks'in mağara veya evinin yeri ve hâli ise farklı metinlerde farklı tasvir edilmiştir; Hesiodos'ta okyanus ötesinde, daha sonra Orfizm'deki gibi Parmenides'in felsefi şiirinde evrenin kenarındadır.
[değiştir] Gece Kültleri
Yunanistan'da Nyks, nadiren bir kült sahibidir. Pausanias'a göre Megara'daki akropoliste bir kahini vardı. (Paus. 1.40.1) Daha sıkça, Nyks diğer kültlerin arkaplanlarında gizlenmiş, bulunmuştur. Bu nedenledir ki, Efes'teki Artemis tapınağında Nyks olarak anılan bir heykel bulunmaktaydı. Spartalıların bir Uyku ve Ölüm kültü mevcuttu; bu ikisi ikiz kardeş olarak algılanıyor ve kabul ediliyordu. Şüphesiz Nyks de onların anneleri olarak algılanmaktaydı. Nyks'e dair bileşenler içeren kült isimleri birçok tanrı için mevcuttu, en belirgin olarak Dionysus'un Nyktelios (Paus. 1.40.6) ve Afrodit'in Philopannyx (Orfik Şarkı 55).
[değiştir] Yunanistan Dışında Nyks
Nyks temasını kullanan Roma'ya ait metinlerde, tanrica Nox'a çevrilmiş, böyle kullanılmıştır. (Virgil V, 721).