Duszniki-Zdrój
Z Wikipedii
Współrzędne: 50°23' N 016°23' E
Duszniki-Zdrój | |||||
|
|||||
Województwo | dolnośląskie | ||||
Powiat | kłodzki | ||||
Gmina - rodzaj |
Duszniki-Zdrój miejska |
||||
Prawa miejskie | 1346 | ||||
Burmistrz | Grzegorz Średziński (e-mail) |
||||
Powierzchnia | 22,28 km² | ||||
Położenie | 50° 23' N 16° 23' E |
||||
Wysokość | 583 m n.p.m. | ||||
Liczba mieszkańców (2004) - liczba ludności - gęstość |
5150 231,1 os./km² |
||||
Strefa numeracyjna (do 2005) |
74 | ||||
Kod pocztowy | 57-340 | ||||
Tablice rejestracyjne | DKL | ||||
TERC10 (TERYT) |
5020108011 | ||||
Miasta partnerskie | Audun-Le-Tiche ![]() Bad Sulza ![]() Deštné v Orlických horách ![]() Hoya ![]() Nové Město nad Metují ![]() Olešnice v Orlických Horách ![]() Sedloňov ![]() |
||||
Położenie na mapie Polski![]() |
|||||
Urząd miejski3
Rynek 657-340 Duszniki-Zdrój tel. 74 866-92-10; faks 74 866-90-25 (e-mail) |
|||||
![]() |
|||||
Strona internetowa miasta |
Duszniki-Zdrój (niem. Bad Reinerz, czes. Dušníky) to miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim. Położone w południowo-zachodniej części Kotliny Kłodzkiej nad rzeką Bystrzycą Dusznicką. Znana miejscowość uzdrowiskowa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.
Według danych z 30 czerwca 20042, miasto miało 5150 mieszkańców.
Spis treści |
[edytuj] Struktura powierzchni
Według danych z roku 20026, Duszniki-Zdrój ma obszar 22,28 km², w tym:
- użytki rolne: 28%
- użytki leśne: 58%
Miasto stanowi 1,36% powierzchni powiatu.
[edytuj] Demografia
Dane z 30 czerwca 20042:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
populacja | 5150 | 100 | 2751 | 53,4 | 2399 | 46,6 |
gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
231,1 | 123,5 | 107,7 |
Według danych z roku 20026, średni dochód na mieszkańca wynosił 1922,05 zł.
[edytuj] Gospodarka
Głównie turystyka; całoroczna baza uzdrowiskowa i turystyczna. Także rozlewnia wód mineralnych, papiernia, stacja kolejowa. Drobny przemysł, szlifiernia kryształów, papier czerpany metodą ręczną.
Uzdrowisko od 1769 r. Wody mineralne to szczawy alkaliczne i żelaziste. Leczenie uzdrowiskowe jest bodźcowe, to znaczy uruchamia rezerwy, zmusza organizm do wysiłku, mobilizuje system obronny. Duszniki mają silnie bodźcowy klimat mocno pobudzający produkcję czerwonych ciałek krwi. Balneo- i fizykoterapią leczy się schorzenia kardiologiczne i gastrologiczne. Duszniki słyną również z kąpieli igliwiowych. Kąpiele borowinowe pomagają na kobiece dolegliwości, łącznie z niepłodnością.
W Dusznikach znajduje się również Centrum Diagnostyki i Leczenia Osteoporozy z nowoczesnym sprzętem.
[edytuj] Historia
Na przełomie X i XI wieku w rejonie miasteczka wzniesiono drewnianą warownię, siedzibę właścicieli okolicznych dóbr, rodu Panowiców. Później drewnianą budowlę zastąpiono murowanym zamkiem z wysoką wieżą.
Pierwsze wzmianki o samym mieście pochodzą z 1324. W 1346 roku otrzymało prawa miejskie w wyniku lokacji na prawie niemieckim. Zyski czerpało głównie z handlu i prawa składu towarów przewożonych szlakiem z Czech na Śląsk.
Z XV wieku pochodzą pierwsze wzmianki o istnieniu źródła leczniczego "Zimny Zdrój".
W okresie wojen religijnych zamek został zajęty i utrzymany przez husytów. Opuszczony w 1560 popadł w ruinę. Do dziś pozostały po nim resztki murów i fragment wieży.
W połowie XIV wieku w Dusznikach rozwinęło się hutnictwo żelaza. Złoża rud wyczerpały się jednak dość szybko. Pod koniec XVI wieku gwałtownie rozwija się dusznicki handel oraz przemysł: tkacki i papierniczy, wzniesiono murowany kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. W 1584 roku zostaje wzniesiony ratusz a w 1605 wybudowano budynek działającego do dzisiaj młyna papierniczego.
Wojna trzydziestoletnia wstrzymała rozwój miasta. Jego odrodzenie nastąpiło w drugiej połowie XVII wieku. Wtedy to miasto stało się ważnym ośrodkiem tkactwa, produkcji papieru i handlu suknem, a także uzdrowiskiem.
W roku 1669, 17 sierpnia, po abdykacji w drodze do Francji w Dusznikach zatrzymuje się król polski Jan Kazimierz.
W 1748 przeprowadzono pierwsze badania źródeł mineralnych. Od 1769 roku Duszniki stają się oficjalnym uzdrowiskiem poprzez wpisanie "Zimnego Zdroju" na listę źródeł leczniczych ówczesnych Prus.
W 1797 w prowizorycznie wzniesionej szopie w 6 wannach rozpoczęto leczenie kuracyjne w podgrzanej wodzie z "Zimnego Zdroju". W tym samym roku odkryto "Letni Zdrój", znany obecnie pod nazwą "Pieniawa Chopina"
Wkrótce za miastem wybudowano (w 1802) pawilony, pierwsze urządzenia kąpielowe, "dom towarzyski" i pierwsze zajazdy.
Na początku XIX wieku Duszniki stały się jednym z najznaczniejszych uzdrowisk w regionie. W 1817 roku odkryte zostaje kolejne źródło "Źródło Ulryki", obecnie znane jako "Jan Kazimierz". W sierpniu 1826 roku na kurację, wraz z matką i siostrami przybywa 16-letni Fryderyk Chopin, który daje dwa koncerty. Dochód z nich przeznaczony jest na utrzymanie sierot. Koncerty te uważa się za pierwsze zagraniczne występy młodego Fryderyka Chopina.
Trwają dalsze inwestycje w kurorcie. W 1862 roku zostają wybudowane nowe łazienki (obecnie Zakład Przyrodoleczniczy), a w 1877 oddano do użytku palmiarnię wraz z salą koncertową (obecnie Pijalnia Zdrojowa).
W roku 1897 (inne źródła podają rok 1896) w 60. rocznicę pobytu w Dusznikach Fryderyka Chopina odsłonięty zostaje obelisk z jego wizerunkiem na medalionie z brązu wykonanym prawdopodobnie w/g rzeźby Stanisława Romana Lewandowskiego.
Wybudowana w latach 1890-1905 linia kolejowa do Kudowy przyspieszyła rozwój Dusznik-Zdroju. Między innymi istniejące źródła zostają w latach 1909-1910 pogłębione poprzez wykonanie odwiertów.
Po II wojnie światowej Duszniki przyznano Polsce. Jako że uniknęły zniszczeń wojennych, już w 1946 zorganizowano tam I Międzynarodowy Festiwal Chopinowski, a dawne pensjonaty i hotele znacjonalizowano. W latach 1958-1962 zrekonstruowano stare ujęcia wód mineralnych (Pieniawa Chopina i Jan Kazimierz), wybudowano nowe oraz przeprowadzono remont kapitalny pijalni wód mineralnych. W następnych latach nadal pracowano nad nowymi odwiertami źródeł (lata 1965-1973).
W 1968 w starym młynie papierniczym powstało Muzeum Papiernictwa gromadzące eksponaty dotyczące historii papiernictwa i rozwoju przemysłu papierniczego. W 1971 uruchomiono czerpalnię papieru, gdzie do tej pory odbywa się produkcja papieru metodami tradycyjnymi.
Najgłębszy dotychczas odwiert tzw. Nr 39 zostaje wykonany w 1993 roku i ma głębokość 180 metrów.
W latach 1997 i 1998 Duszniki niszczone były przez powódź. Dla parku zdrojowego oraz budynku muzeum papiernictwa szczególnie groźna była ta z roku 1998. Obecnie skutki powodzi zostały usunięte a muzeum papiernictwa, park i położony w nim Dworek Chopina są starannie odnowione. W parku wybudowana została "grająca" fontanna (czynna w soboty i niedziele po zmroku) a nad potokiem zrekonstruowano w 1999 roku zadaszone mostki wykonane w/g dawnych zdjęć.
[edytuj] Znani w Dusznikach
- król Jan Kazimierz po swej abdykacji zatrzymał się 17 sierpnia 1669 w Dusznikach w drodze do Francji.
- W 1818 przebywał na kuracji Józef Elsner, za którego namową 3 sierpnia 1826 przyjechał do wód jego uczeń
- Fryderyk Chopin wraz z rodziną.
- Fryderyk Skarbek, pisarz
- Karol Bołoz Antonowicz, poeta i kaznodzieja
- Roman Zmorski, poeta
- Zygmunt Bogusz Stęczyński
- Zygmunt Krasiński
- Karl von Holtei
- Fryderyk Skobel, lekarz
- Edward Dembowski
- Feliks Mendelssohn-Bartholdy, kompozytor, przebywał w Dusznikach w 1823.
[edytuj] Turystyka
Ważną atrakcją Dusznik-Zdroju jest odbywający się corocznie z początkiem sierpnia festiwal chopinowski. W pobliżu unikalny rezerwat Torfowisko pod Zieleńcem z roślinnością typową dla tundry. Doskonały punkt wypadowy dla wycieczek w Góry Stołowe, na Szczeliniec Wielki, w Góry Orlickie oraz Góry Bystrzyckie, do rezerwatu Błędne Skały oraz Wambierzyc.
[edytuj] Zabytki
- renesansowy rynek
- kościół parafialny pw. św. Piotra i Pawła - renesansowo-barokowy kościół z bogatym wystrojem wnętrz i unikatową amboną w kształcie wieloryba
- kościół polskokatolicki pw. Matki Bożej Różańcowej - pierwotnie kościół ewangelicki
- kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, tak zwany Kościół zdrojowy
- klasztor franciszkański - 1925-1926 jako klasztor i jednocześnie dom wypoczynkowy dla braci z całej prowincji śląskiej
- dawna kaplica św. Trójcy - pierwotnie pustelnia, później zamieniona na kaplicę nagrobną rodu Fraise
- Teatr Zdrojowy im. Fryderyka Chopina (tzw. Dworek Chopina) - drewniany dworek wybudowany w latach 1802-1805 jako "dom towarzyski". W 1826 koncertował w nim Fryderyk Chopin. Obecnie odbywają się w nim liczne koncerty fortepianowe, przedstawienia teatralne i koncerty zdrojowe, a także Festiwal Chopinowski.
- obelisk z popiersiem Chopina - ufundowany w 1897 przez Wiktora Magnusa, z zawodu leśnika, rozmiłowanego w muzyce Chopina. Diorytowy głaz dwumetrowej wysokości z brązowym medalionem przedstawiającym popiersie artysty i podpisem w języku łacińskim „Fryderykowi Chopinowi, który w Dusznikach w roku 1826 swą sztuką prawdziwą i wysoką kulturą szlachetny duszy charakter w zaraniu młodości okazał, pomnik ten ku wiecznej rzeczy pamięci za pozwoleniem władz miejskich Polak Polakowi wystawił".
- figura wotywna Matki Bożej z Dzieciątkiem w rynku - postawiona w 1725 jako votum za uratowanie miasta od zarazy.
- niemiecka tablica upamiętniająca pobyt króla Jana Kazimierza
- eklektyczna stacja meteo w części zdrojowej
[edytuj] Galeria zdjęć
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mapy i zdjęcia satelitarne
- Duszniki Zdrój On-line
- Pocztówki z Bad-Reinerz
- Duszniki Zdrój w Serwisie Turystycznym Dolnego Śląska
[edytuj] Sąsiednie gminy
Lewin Kłodzki, gmina Szczytna. Gmina sąsiaduje z Czechami.
[edytuj] Kontrowersje wokół nazwy miejscowości
Zgodnie z wymogami języka polskiego prawidłowa pisownia powinna brzmieć: Duszniki-Zdrój, zobacz argumentację w haśle Kudowa-Zdrój.
Miasta: Bystrzyca Kłodzka • Duszniki-Zdrój • Kłodzko • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Międzylesie • Nowa Ruda • Polanica-Zdrój • Stronie Śląskie • Szczytna
Gminy wiejskie: Kłodzko • Lewin Kłodzki • Nowa Ruda
Gminy miejsko-wiejskie: Bystrzyca Kłodzka